H Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) της Περιφέρειας Αττικής

Η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν κλειδιά για τον «έξυπνο» και βιώσιμο οικονομικό και παραγωγικό μετασχηματισμό. Βρίσκονται στο επίκεντρο εμβληματικών πρωτοβουλιών της Ευρώπης, όπως η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση και προωθούνται σταθερά από το 2010 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως εργαλεία – εκτός των άλλων – περιφερειακής ανάπτυξης. 

Οι εθνικές και περιφερειακές αρχές ενθαρρύνονται να αναπτύξουν στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης (S3) για την έρευνα και την καινοτομία (R&I), ώστε κάθε χώρα και περιφέρεια να ανακαλύψει τα πεδία όπου διαθέτει ή μπορεί να αναπτύξει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Οι Στρατηγικές Έξυπνης Εξειδίκευσης, έχουν μετασχηματίσει ποιοτικά τον τρόπο με τον οποίο οι Περιφέρειες, ειδικότερα, σχεδιάζουν και υιοθετούν στρατηγικές για την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα. 

Οι τρεις πυλώνες των Στρατηγικών Έξυπνης Εξειδίκευσης (Smart Specialization Strategies – S3)

1. Εντοπισμός 
   Η Έξυπνη Εξειδίκευση αποτελεί μια σε βάθος τόπο-κεντρική προσέγγιση, η οποία βασίζεται στους πόρους και τα πλεονεκτήματα που είναι διαθέσιμα σε κάθε Περιφέρεια.
   
   
2. Προτεραιότητες
   Οι Στρατηγικές Έξυπνης Εξειδίκευσης πρέπει να εντοπίζουν και να συγκεντρώνουν πόρους σε ένα περιορισμένο σύνολο τομέων, τις λεγόμενες επενδυτικές προτεραιότητες των εκάστοτε Στρατηγικών S3.
   
   
3. Συμμετοχή
   Οι Στρατηγικές S3 απαιτούν από τα ενδιαφερόμενα μέρη που συνθέτουν τη λεγόμενη «τετραπλή έλικα» (δημόσιος τομέας – ιδιωτικός τομέας – έρευνα – κοινωνία των πολιτών) να συμμετέχουν καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου διαμόρφωσης και υλοποίησης της εκάστοτε Στρατηγικής. Οι τοπικοί φορείς θα πρέπει να στηρίζουν τον καθορισμό, την παρακολούθηση, την υλοποίηση και την επανεξέταση των προτεραιοτήτων της Στρατηγικής S3.

H Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης

Η κατάρτιση Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) αποτέλεσε προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση δράσεων έρευνας και καινοτομίας από το ΕΣΠΑ 2014-2020. Αρμόδια σε εθνικό επίπεδο για την κατάρτιση της Στρατηγικής είναι η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, η οποία συνεργάζεται με τις συναρμόδιες συντονιστικές αρχές του ΕΣΠΑ. Στην  Προγραμματική Περίοδο 2021-27 η νέα Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης αποτελεί μια ολοκληρωμένη ατζέντα οικονομικού μετασχηματισμού, που υπηρετεί το Στόχο Πολιτικής 1 των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων «Μια εξυπνότερη Ευρώπη μέσω της προώθησης του καινοτόμου και έξυπνου οικονομικού μετασχηματισμού» και περιλαμβάνει:

• Την ενίσχυση των ικανοτήτων έρευνας και καινοτομίας και την αξιοποίηση των προηγμένων τεχνολογιών.
• Την εκμετάλλευση των οφελών της ψηφιοποίησης για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις.
• Την ενίσχυση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας των πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ).
• Την ανάπτυξη δεξιοτήτων για την έξυπνη εξειδίκευση, τη βιομηχανική μετάβαση και την επιχειρηματικότητα.

Η Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης της Περιόδου 2021-2027 επικεντρώνει σε οκτώ τομείς προτεραιότητας, που ταυτίζονται με τους αντίστοιχους τομείς προτεραιότητας της περιόδου 2014-2020, ως εξής:

• Αγροδιατροφική Αλυσίδα
• Βιοεπιστήμες, Υγεία, Φάρμακα
• Ψηφιακές Τεχνολογίες
• Αειφόρος Ενέργεια
• Περιβάλλον και Κυκλική Οικονομία
• Μεταφορές & Εφοδιαστική ΑλυσίδαΥλικά, Κατασκευές & Βιομηχανία
• Τουρισμός, Πολιτισμός και Δημιουργικές Βιομηχανίες

Όραμα της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης αποτελεί η μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο, κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμο, στηριζόμενο στη γνώση και στην αξιοποίησή της μέσα από την παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντων και υπηρεσιών, με προοπτική ενσωμάτωσης σε Διεθνείς Αλυσίδες Αξίας. Το όραμα αναλύεται στους 5 ακόλουθους Στρατηγικούς Στόχους:
Αύξηση της παραγωγής νέας γνώσης.

1. Αποτελεσματική αξιοποίηση και διάχυση νέας γνώσης.
2. Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός – υιοθέτηση καινοτομιών.
3. Ανάπτυξη, Δικτύωση & Διεθνοποίηση των ελληνικών επιχειρήσεων.
4. Αύξηση της εξωστρέφειας - Συμμετοχή σε Ερευνητικές,
5. Τεχνολογικές και Επιχειρηματικές Διεθνείς Αλυσίδες Αξίας.

Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για την Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης – ακόμα και να περιηγηθείτε στο αναλυτικό εγκεκριμένο κείμενό της – μέσα από την ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας: https://gsri.gov.gr/exypni-exeidikefsi/ 

Η Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης της Περιφέρειας Αττικής

Το 2015, το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής ενέκρινε την πρώτη Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης για την περίοδο 2014-2020. Αυτή στόχευε στην ενίσχυση της καινοτομικής δραστηριότητας σε τρία πεδία εξειδίκευσης,  τα οποία αναδεικνύονται, έως και σήμερα, προνομιακά και με σημαντικές δυνατότητες τεχνολογικής ανάπτυξης, έρευνας και καινοτομίας:

• Δημιουργική Οικονομία
• Γαλάζια Οικονομία
• Βιώσιμη Οικονομία των Αναγκών

Για κάθε ένα από αυτά τα πεδία, έγινε περαιτέρω προτεραιοποίηση που αφορούσε στους τομείς:

• του Πολιτισμού, του Τουρισμού και των media στη Δημιουργική Οικονομία
• της Ναυπηγικής, των Υλικών-Λιμενικών κατασκευών, της Υδάτινης Βιοτεχνολογίας και της Ευφυής/Βιώσιμης αλιεία στη Γαλάζια Οικονομία
• του Φαρμάκου/Υγείας, της Ενέργειας, των Νέων Υλικών και των Έξυπνων Πόλεων στη Βιώσιμη Οικονομί

Επιπλέον, προκρίθηκαν και επιλεγμένοι τομείς το αντικείμενο των οποίων αξιοποιείται στο σύνολο των πεδίων οριζόντια: η περιβαλλοντική τεχνολογία, η διατροφή, οι εφαρμογές και τεχνολογίες Πολυμέσων και Παιγνίων, οι Τεχνολογίες Διαστήματος κ.α.

Στη νέα Προγραμματική Περίοδο 2021 – 2027, λαμβάνοντας υπόψη την Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης και τους οκτώ τομείς προτεραιότητας στους οποίους η χώρα διατηρεί πλεονεκτήματα, η Περιφέρεια Αττικής συνεχίζει να παρουσιάζει δυναμική ανάπτυξης στα τρία παραπάνω πεδία εξειδίκευσης, προκρίνοντας ως τομείς προτεραιότητας για την περίοδο 2021-2027:

• τους τομείς του φαρμάκου, της υγείας και της υδάτινης βιοτεχνολογίας
• τον τομέα της ενέργειας (εξοικονόμηση ενέργειας, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, smart grids)
• τα εξειδικευμένα τρόφιμα
• την ολοκληρωμένη διαχείριση τουριστικού προορισμού, την εξειδίκευση της Γαλάζιας Οικονομίας, τη σύνδεση του τουρισμού και του πολιτισμού με τη Γαλάζια Οικονομία, καθώς και τον Ψηφιακό Θεματικό Τουρισμό
• τις Έξυπνες και Βιώσιμες Μεταφορές
• τις Ψηφιακές Τεχνολογίας (έξυπνες πόλεις, τεχνολογίες διαστήματος, μίκρο/νάνο – ηλεκτρονική)
• την Έξυπνη και Βιώσιμη Ναυτιλία
• τη Ναυπηγική
• τα Νέα Υλικά και τις Κατασκευές
• τις Ψηφιακές Υποδομές Υψηλής Χωρητικότητας
• την Τεχνητή Νοημοσύνη στη Γαλάζια Οικονομία
• τον Διττό Ψηφιακό και Πράσινο Μετασχηματισμό 

Οι τομείς προτεραιότητας της Περιφερειακής RIS3, της Περιφέρειας Αττικής, εξειδικεύονται και τροποποιούνται μέσω της διαδικασίας επιχειρηματικής ανακάλυψης, όπου μετέχουν οι φορείς της τετραπλής έλικας σε μία προσέγγιση «από τα κάτω προς τα πάνω», με γνώμονα την ανακάλυψη και υλοποίηση επιχειρηματικών πρωτοβουλιών στη βάση νέων ερευνητικών και καινοτομικών δραστηριοτήτων.

Επιπρόσθετες οριζόντιες δράσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της RIS3 είναι η ενίσχυση των στρατηγικών και επενδύσεων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην έρευνα και την καινοτομία για τόνωση της εξωστρέφειας και της ανταγωνιστικότητας, η ανάπτυξη και διάδοση καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών με χρήση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως και η ανάπτυξη των δεξιοτήτων και της προσαρμοστικότητας του ανθρώπινου δυναμικού. 

Απώτερος σκοπός, είναι να καταστεί η Αττική ένα κορυφαίο μητροπολιτικό κέντρο έρευνας, παραγωγής και εξαγωγής καινοτομίας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, μέσω της αξιοποίησης του επιστημονικού και τεχνικού ανθρώπινου κεφαλαίου, με βελτίωση των εργασιακών και επιχειρηματικών συνθηκών και του περιβάλλοντος.

Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για την Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) και να εξετάσετε τους στόχους και τους τομείς προτεραιότητάς της μέσα από την ιστοσελίδα https://ris.innovationattica.gr/el/exypni-exeidikeysi-stin-perifereia-attikis

Διακυβέρνηση της Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Αττική

Στην Προγραμματική Περίοδο 2021 – 2027, για την αποτελεσματική υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης θεσπίστηκε ένα νέο Σύστημα Διακυβέρνησης, το οποίο σε εθνικό επίπεδο αποτελείται από τρία επίπεδα:

(1) Το Συμβούλιο Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης, το οποίο αποτελείται από τους αρμόδιους Γενικούς Γραμματείς, εκπρόσωπο της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝ.Π.Ε.) και τρία πρόσωπα εγνωσμένου κύρους από το χώρο της επιχειρηματικότητας, της έρευνας και των νέων τεχνολογιών.

(2) Τη Μονάδα Προγραμματισμού, Συντονισμού και Παρακολούθησης της Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Ανακάλυψης και τον Μηχανισμό Επιχειρηματικής Ανακάλυψης (Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας/Υπουργείο Ανάπτυξης)

(3) Τους φορείς διαχείρισης και υλοποίησης των επιμέρους δράσεων και έργων (π.χ. Διαχειριστικές Αρχές των Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ, Ενδιάμεσοι Φορείς Διαχείρισης).

Στην Περιφέρεια Αττικής το Σύστημα Διακυβέρνησης της Περιφερειακής Στρατηγικής για την Έξυπνη Εξειδίκευση (RIS3) και της διεξαγωγής της Διαδικασίας Επιχειρηματικής Ανακάλυψης ακολουθεί το μοντέλο των τριών επιπέδων διακυβέρνησης της Εθνικής Στρατηγικής, ως εξής:

(1) Στο πρώτο επίπεδο διακυβέρνησης η Περιφέρεια Αττικής εκπροσωπείται στο Συμβούλιο Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης μέσω της ΕΝ.Π.Ε.. Παράλληλα, αξιοποιείται το Περιφερειακό Συμβούλιο Έρευνας και Καινοτομίας (Π.Σ.Ε.Κ.) Αττικής, που λειτουργεί συμβουλευτικά προς τον Περιφερειάρχη Αττικής και το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής για την εξειδίκευση των προτεραιοτήτων, τη διεξαγωγή της διαδικασίας επιχειρηματικής ανακάλυψης σε περιφερειακό επίπεδο και τη δικτύωση των επιχειρήσεων της Αττικής με την ερευνητική κοινότητα.

(2) Στο δεύτερο επίπεδο διακυβέρνησης η Περιφέρεια Αττικής έχει ορίσει ως αρμόδιο περιφερειακό όργανο για το συντονισμό των δράσεων μεταξύ εθνικού και περιφερειακού επιπέδου το Κέντρο Καινοτομίας Περιφέρειας Αττικής (ΚΕ.Κ.Π.Α.), που δημιουργήθηκε το 2019 για να υποστηρίζει τις δράσεις έρευνας και καινοτομίας που υλοποιούνται στην Περιφέρεια Αττικής, να παρακολουθεί την υλοποίηση της Στρατηγικής, καθώς και να συντονίζει την εύρυθμη λειτουργεία του περιφερειακού συστήματος καινοτομίας.

(3) Στο τρίτο επίπεδο διακυβέρνησης, δραστηριοποιούνται οι επιμέρους φορείς διαχείρισης και υλοποίησης δράσεων που εντάσσονται στην περιφερειακή διάσταση της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης, όπως η Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης του Περιφερειακού Ε.Π. «ΑΤΤΙΚΗ», οι συμπράξεις μεταξύ επιχειρήσεων και ερευνητικών ιδρυμάτων, οι συστάδες επιχειρήσεων κ.α.

Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για την αρχιτεκτονική Διακυβέρνησης της Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3) στην Περιφέρεια Αττικής, καθώς και να γνωρίσετε το Κέντρο Καινοτομίας Περιφέρειας Αττικής (ΚΕ.Κ.Π.Α.) και τις δραστηριότητές του, μέσα από την ιστοσελίδα https://ris.innovationattica.gr/